در سند اين حديث ، أبو يوسف حجاج است ، كه مورد تأمل علماى رجال قرار گرفته . احمد بن حنبل دربارهء او گفته است ترس آن مىرود كه او ضعيف باشد . و ابن المدينى گفته است او ضعيف است . نسائى نيز گفته است : او قوى نيست دارقطنى مىگويد : نه قوى و نه حافظ است . « 1 » . و همچنين در سند اين حديث ، محمد بن حسن واسطى قرار دارد كه او هم مورد بحث و تأمل است و ابن حبان او را در رديف ضعفاء قرار داده و درباره‌اش گفته است : او در سند احاديث تصرف مىكرد . « 2 » چكيده بحث مجموع رواياتى كه افادهء تكفير مىكند خالى از اشكال دلالى و ضعف سندى نيست . حديث اول - كه از بخارى نقل شده ، اشكال دلالى دارد و از شبهه مرسل بودن نيز خالى نيست و اسناد آن ( همانطور كه عينى و شوكانى نيز تصريح كرده‌اند ) به پيامبر صلى الله عليه و آله ثابت نيست . حديث دوم - از مسلم نقل شده و در آن علقمة بن وائل آمده كه از

--> ( 1 ) تهذيب التهذيب ، ج 2 ، ص 177 ؛ سير اعلام النبلاء ، ج 7 ، ص 75 . ( 2 ) تهذيب التهذيب ، ج 9 ، ص 104 .